Szczyt ministrów rolnictwa G20: kluczowe kwestie pominięte

W dniach 22-23 czerwca br. odbył się pierwszy w historii szczyt ministrów rolnictwa dwudziestu wiodących gospodarek świata, czyli grupy G20. Tematem spotkania była walka z niestabilnością cen żywności, które w bieżącym roku osiągnęły rekordowy poziom. Gwałtowna zwyżka cen wywołała obawy przed powtórzeniem się zamieszek głodowych i niepokojów społecznych, które miały miejsce w różnych częściach świata w latach 2007-2008.

Plan działania

Zgromadzeni w Paryżu ministrowie rolnictwa uzgodnili plan działania mający na celu ograniczenie zmienności cen żywności, który zostanie przedstawiony na szczycie przywódców G20 w listopadzie. Wśród najważniejszych założeń 24-stronicowego dokumentu znalazło się dążenie do znaczącego wzrostu wydajności rolnictwa oraz zwiększenia przejrzystości na światowych rynkach.

Niezbędna dla wyżywienia rosnącej liczby ludności na świecie poprawa wydajności ma być osiągnięta m.in. poprzez poświęcenie szczególnej uwagi i udzielenie większego wsparcia drobnym rolnikom i rolniczkom, zwłaszcza w krajach rozwijających się, oraz szersze zaangażowanie sektora prywatnego w inwestycje w rolnictwo we wspomnianych krajach. Natomiast środkiem do zagwarantowania większej przejrzystości na rynkach, a tym samym umożliwienie wczesnego ostrzegania i reagowania na niepokojące sytuacje, ma być utworzenie globalnego systemu informacyjnego o rynkach rolnych (ang. Agriuclutral Market Information System - AMIS). Zarządzany przez FAO system ma gromadzić dokładne i aktualne dane na temat zapasów żywności oraz popytu i podaży. Większa jawność odnośnie zapasów i dostępności żywności ma ograniczyć niepewność na rynkach, prowadzącą do niestabilności cen, a także przyczynić się do zmniejszenia atrakcyjności spekulacji.

Wśród innych istotnych elementów planu działania należy wymienić zniesienie ograniczeń eksportowych w odniesieniu do żywności przeznaczanej na pomoc humanitarną oraz utworzenie w wybranych najuboższych krajach świata pilotażowego programu małych, wyspecjalizowanych, awaryjnych rezerw żywności do wykorzystania w sytuacjach kryzysowych.

Symptomy nie przyczyny

Porozumienie w sprawie planu działania zostało określone przez uczestniczących w paryskim spotkaniu ministrów sukcesem w walce z głodem na świecie. Znacznie mniej entuzjastycznie wynik rozmów przyjęli eksperci i przedstawiciele sektora pozarządowego. Doceniając znaczenie faktu, że negocjacje w ogóle miały miejsce, zwracają oni uwagę, iż uzgodnione przez ministrów G20 działania mające na celu ograniczenie wzrostu cen żywności są znacznie poniżej oczekiwań, a tym samym odzwierciedlają przewidywalny brak woli politycznej do przeprowadzenia prawdziwych i niezbędnych reform strukturalnych. Według Oliviera De Schuttera, specjalnego sprawozdawcy ONZ ds. prawa do żywności, "Uzgodniony plan działania próbuje zaradzić jedynie symptomom zmienności cen na rynkach rolnych, ale nie odnosi się do przyczyn tej sytuacji".

De Schutter i organizacje pozarządowe uznały porozumienie za szczególnie rozczarowujące w kwestii biopaliw. Dowody na to, że promowanie wykorzystania biopaliw i dotacje dla ich producentów stanowią istotny czynnik wzrostu cen podstawowych produktów żywnościowych w ostatnich latach, są liczne i powszechnie akceptowane, w tym przez najważniejsze międzynarodowe organizacje. Zarówno Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) jak i Bank Światowy wezwały rządy G20 do zaprzestania nieodpowiedzialnej promocji biopaliw, ale USA i Brazylia, najwięksi producenci etanolu na świecie, zablokowały porozumienie w tym zakresie. W konsekwencji plan działania mówi jedynie, że ministrowi uznają potrzebę dalszych analiz i badań odnośnie związku między produkcją biopaliw i dostępnością żywności. W opinii De Schuttera, "Fakt, że G20 nadal nalega na potrzebę dalszych badań, a nie na konieczność usunięcia zachęt podatkowych i dotacji dla producentów biopaliw pokazuje, jak interesy komercyjne mogą brać górę nad troską o bezpieczeństwo żywnościowe".

Innym jaskrawym pominięciem jest kwestia zmian klimatu i ich wpływu na wydajność produkcji rolnej, która w przyjętym na szczycie dokumencie został zredukowana do niewiele wnoszącej wzmianki o poparciu G20 dla konwencji klimatycznej ONZ. Tymczasem, w ciągu ostatnich kilku lat ekstremalne zjawiska pogodowe były jednym z kluczowych czynników wpływających na wahania cen żywności.

Mimo zapowiedzi, iż w planie działania znajdą się zdecydowane sformułowania odnośnie nadmiernej spekulacji na rynkach towarów rolnych, która przez wielu analityków uważana jest za jedną z głównych przyczyn wzrostu i gwałtownych zmian cen żywności, ministrowie rolnictwa G20, nie mogąc dojść do porozumienia, zostawili problem do rozwiązania ministrom finansów, którzy mają uzgodnić odpowiednie regulacje i instrumenty mające zapobiegać manipulacjom i nadużyciom na rynkach. Co więcej, ku rozczarowaniu wielu aktywistów, komunikat ze szczytu podkreśla, że to przejrzystość, a nie nowe regulacje, jest najlepszą gwarancją skutecznego funkcjonowania rynków towarowych.

Eksperci i przedstawiciele organizacji pozarządowych odnieśli się krytycznie także do innych elementów planu działania. Zwrócili uwagę m.in. na: brak konkretnych celów przy zapisie dotyczącym wsparcia dla drobnego rolnictwa, co zdecydowanie umniejsza jego znaczenie; brak formalnego zobowiązania, a jedynie zachęta, do uczestnictwa w systemie AMIS przez podmioty sektora prywatnego, które zwykle są niechętne udostępnianiu swoich danych i wymianie informacji ze względów komercyjnych; skupienie na tworzeniu awaryjnych rezerw żywności mających ułatwiać odpowiedź na kryzysy humanitarne, a pominięcie kwestii zapasów żywności, które mogłyby wpływać stabilizująco na ceny i chronić dochody ubogich gospodarstw.

Podsumowując, porozumienie uzgodnione na spotkaniu ministrów rolnictwa G20 skupia się jedynie na objawach problemu, pomijając jego korzenie. Według słów Oliviera De Schuttera, "Plan działania G20 to krok w dobrym kierunku, jednak obecna sytuacja wymagała ambitnego skoku do przodu".

Źródło: The Guardian

Zdjęcie: CGIAR Climate (CC - Some rights reserved)



 
Nasi Partnerzy Amani Kibera Instytut Globalnej Odpowiedzialności Counter Balance Polska Akcja Humanitarna Grupa Zagranica Bankwatch Network Polska Zielona Sieć